“Dược liệu sạch” là cụm từ xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường. Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu rõ thế nào thì được gọi là sạch, và dựa vào đâu để đánh giá.
Bài viết giải thích khái niệm dược liệu sạch theo cách dễ hiểu, các chỉ tiêu thường được quan tâm và cách người mua có thể nhận biết.
Dược liệu sạch là gì?
Hiện chưa có một định nghĩa pháp lý riêng cho cụm từ “dược liệu sạch”. Trong thực tế, cụm từ này thường được hiểu là dược liệu:
- Đúng loài, đúng bộ phận dùng.
- Được trồng, thu hái và sơ chế trong điều kiện kiểm soát.
- Không vượt giới hạn cho phép về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, vi sinh vật, độc tố vi nấm.
- Không bị tẩm, nhuộm hay xông hóa chất quá mức.
- Đạt các chỉ tiêu chất lượng theo tiêu chuẩn áp dụng, như Dược điển Việt Nam.
GACP-WHO là gì?
GACP là viết tắt của Good Agricultural and Collection Practices, tức Thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban hành bộ hướng dẫn GACP cho cây thuốc, thường được gọi là GACP-WHO.
Bộ nguyên tắc này bao quát toàn bộ chuỗi từ vùng trồng đến khi dược liệu được đóng gói, gồm:
- Chọn giống đúng loài, có nguồn gốc rõ ràng.
- Đánh giá đất, nước, không khí tại vùng trồng.
- Sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hợp lý.
- Thu hái đúng thời điểm, đúng bộ phận.
- Sơ chế, làm khô, đóng gói, bảo quản hợp vệ sinh.
- Ghi chép hồ sơ để truy xuất nguồn gốc.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành quy định về nguyên tắc thực hành tốt nuôi trồng, thu hái dược liệu dựa trên định hướng này. Việc một vùng trồng hay cơ sở đạt GACP phải được cơ quan có thẩm quyền đánh giá, công bố; người mua nên kiểm tra thông tin chính thức thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu.
Các chỉ tiêu “sạch” thường được quan tâm
Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật
Cây thuốc trồng tập trung có thể phải dùng thuốc trừ sâu, trừ nấm. Nếu dùng sai loại, sai liều hoặc thu hoạch quá sớm sau khi phun, dư lượng có thể tồn lại trong dược liệu.
Kim loại nặng
Chì, cadimi, thủy ngân, asen có thể tích lũy trong cây khi vùng trồng bị ô nhiễm đất hoặc nước. Đây là chỉ tiêu không thể phát hiện bằng mắt thường.
Vi nấm và độc tố aflatoxin
Aflatoxin là độc tố do một số loài nấm mốc Aspergillus sinh ra. Nguy cơ cao ở dược liệu nhiều tinh bột hoặc dầu như hạt, củ, nhất là khi phơi sấy không đủ khô và bảo quản ẩm. Vì vậy, khâu bảo quản dược liệu đóng vai trò rất quan trọng.
Tồn dư lưu huỳnh
Xông lưu huỳnh là cách làm lâu đời để chống mốc, chống mọt và làm trắng dược liệu. Tuy nhiên, xông quá mức sẽ để lại tồn dư sulfit trong sản phẩm. Các vị hay bị xông như hoài sơn, câu kỷ tử cần được chú ý.
Bảng tóm tắt các nguy cơ
| Nguy cơ | Nguồn gốc | Nhận biết bằng cảm quan? |
|---|---|---|
| Dư lượng thuốc BVTV | Canh tác không đúng quy trình | Không |
| Kim loại nặng | Đất, nước vùng trồng ô nhiễm | Không |
| Aflatoxin, vi nấm | Phơi sấy, bảo quản ẩm | Một phần (mốc, mùi mốc) |
| Tồn dư lưu huỳnh | Xông quá mức | Một phần (mùi hắc, vị chua, màu trắng bất thường) |
| Tẩm, nhuộm | Tăng trọng lượng, làm đẹp màu | Một phần (dính tay, màu quá tươi) |
Lợi ích của việc dùng dược liệu sạch
- An toàn hơn cho người dùng: hạn chế phơi nhiễm với chất tồn dư.
- Chất lượng ổn định: đúng loài, đúng bộ phận, giữ được tính vị đặc trưng.
- Uy tín cho nhà thuốc, phòng khám: hàng rõ nguồn gốc giúp chủ động trả lời khi khách hỏi.
- Thuận lợi cho sản xuất, xuất khẩu: nhiều đối tác yêu cầu hồ sơ chất lượng và kết quả kiểm nghiệm rõ ràng.
Cách nhận biết dược liệu sạch
- Quan sát cảm quan: màu tự nhiên, mùi đặc trưng, khô, ít tạp chất. Xem thêm cách phân biệt dược liệu thật, giả.
- Hỏi về nguồn gốc: vùng trồng, vụ thu hái, cách sơ chế.
- Yêu cầu phiếu kiểm nghiệm theo lô: đây là bằng chứng khách quan nhất, cho biết lô hàng đã được kiểm những chỉ tiêu nào.
- Kiểm tra thông tin chứng nhận (nếu nhà cung cấp có giới thiệu) qua nguồn chính thức.
Dược Khang có thể cung cấp phiếu kiểm nghiệm theo lô khi khách hàng yêu cầu, giúp quý khách đối chiếu chất lượng trước khi sử dụng.
Dược liệu không phải là thuốc chữa bệnh; nên dùng theo chỉ dẫn của thầy thuốc YHCT.
Liên hệ Dược Khang
Để được tư vấn về nguồn gốc và phiếu kiểm nghiệm của từng vị, vui lòng gọi hoặc nhắn Zalo 0913 069 855, hoặc gửi yêu cầu qua trang liên hệ.